Nhiều khi anh em hỏi, sao bỏ cái nghề viết lách chữ nghĩa có vẻ oai oai, lại đi lọ mọ với mấy thứ trà thuốc này làm gì cho nó cực thân? Nói ra thì dài, nhưng ngẫm lại, mỗi người một cái duyên, một cái nghiệp. Tôi thì cái nghiệp nó lại gắn với mấy thứ thảo dược này, nên dù có vất vả mấy, thấy anh em dùng mà khỏe ra, vui lên, là mình cũng thấy ấm lòng rồi.

Hôm nay rảnh rang, pha ấm trà giải độc mà chính tay mình làm ra, cái vị đắng đót rồi ngọt hậu nó cứ quanh quẩn nơi đầu lưỡi, chợt muốn trải lòng với anh em một chút về cái hành trình làm ra gói trà này, cũng như tâm tình của một thằng “gàn dở” trót yêu mấy cái lá cây hơn cả chữ nghĩa.

Nói tôi bỏ hẳn nghiệp báo thì cũng không hẳn, vì máu nghề nó ngấm vào rồi, thỉnh thoảng thấy chuyện bất bình hay có gì hay ho là tay chân lại ngứa ngáy muốn viết. Nhưng cái duyên đưa tôi đến với trà thảo dược, với những chuyến đi rừng, những cuộc gặp gỡ với bà con dân tộc, với những “người rừng” thực thụ, nó lại là một câu chuyện khác, mà có lẽ nó còn “đời” hơn cả những phóng sự tôi từng viết.

Còn nhớ những ngày đầu, cách đây cũng hơn chục năm có lẻ, tôi lang thang khắp các rẻo cao Tây Bắc. Hồi đó còn trẻ, máu xê dịch nó nhiều. Giờ thanh niên hơn chút, lại có kinh tế nên máu xê xịch nó cũng chỉ có tăng không có giảm, kk.  Cứ cuối tuần là ba lô lên vai, nhảy xe khách lên Hà Giang, Lào Cai, Lai Châu. Không phải để du lịch ngắm cảnh sang chảnh gì đâu anh em ạ, mà là để đi, để thấy, để tìm hiểu cái văn hóa bản địa, cái đời sống của bà con mình trên đó. Và cũng từ những chuyến đi ấy, tôi bắt đầu để ý đến những loại cây cỏ mà người dân tộc họ dùng hàng ngày.

Có lần lên một bản người Dao trên Hoàng Liên Sơn, thấy mấy đứa trẻ con trong bản đứa nào đứa nấy má đỏ hây hây, chạy nhảy tung tăng giữa cái lạnh cắt da cắt thịt. Hỏi ra mới biết, chúng nó từ bé đã được tắm nước lá, uống nước lá do bố mẹ tự tay vào rừng hái. Rồi những cụ già trong bản, bảy tám mươi tuổi mà vẫn còn nhanh nhẹn lên nương, tối về vẫn cụng được vài chén rượu ngô. Họ có bí quyết gì đâu, ngoài mấy thứ cây cỏ mọc hoang đầy rừng mà họ vẫn gọi là “thuốc của Giàng (Trời) cho”.

Tôi bắt đầu lân la hỏi han, từ các cụ già, đến mấy anh thanh niên trong bản. Họ cũng thật thà, chất phác lắm. Thấy mình thực tâm muốn tìm hiểu là họ kể cho đủ thứ. Cây này chữa đau bụng, lá kia cầm máu, rễ nọ bổ thận tráng dương. Có những cái tên cây nghe lạ hoắc, hình thù cũng kỳ dị, nhưng qua lời kể của họ, nó lại hiện lên với những công dụng thần kỳ.

Rồi cái duyên nó đưa đẩy, tôi gặp được ông Trần Ngọc Lâm, cái ông “người rừng” mà báo chí một thời tốn không biết bao nhiêu giấy mực. Nói là “người rừng” cũng không ngoa, vì cả đời ông gắn bó với núi rừng Tây Tạng, Hoàng Liên Sơn, thông thuộc từng ngọn cây kẽ lá. Từ ông Lâm, tôi học được bao nhiêu điều về thảo dược, về cách nhìn nhận giá trị của những loài cây tưởng chừng như vô tri. Ông ấy bảo, mỗi cái cây, cái lá trong rừng này đều có cái hồn của nó, có cái lý của nó khi tồn tại. Con người mình biết cách dùng thì nó là thuốc quý, không biết cách thì nó cũng chỉ là cỏ rác, thậm chí là độc dược.

Lặn lội tìm từng vị thuốc – chuyện không chỉ là mua bán

Nhiều anh em nghĩ, làm trà thì cứ ra chợ dược liệu mua về rồi trộn vào là xong. Ừ thì, nếu làm kiểu đó cho nó nhanh, cho nó có lãi nhiều thì cũng được thôi. Nhưng tôi thì không làm thế được. Đã làm ra một thứ để người ta uống vào người, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, thì mình phải có cái tâm, phải có trách nhiệm.

Cái gói trà Giải Độc mà anh em đang dùng, từng thành phần trong đó đều là do tôi, hoặc người của tôi, lặn lội đi tìm, đi thu hái, hoặc đặt bà con dân tộc những vùng mà tôi biết chắc là có dược liệu tốt, không bị lai tạp, không bị ô nhiễm.

Ví như cái vị Dây Gan. Anh em nào ở miền núi chắc không lạ gì nó. Người Dao họ quý cái dây này lắm. Họ bảo nó bổ máu, lại giải độc cực mạnh. Trâu bò đi rừng không may bị rắn độc cắn, về chỉ ngắc ngoải chờ chết, thế mà họ lấy cái Dây Gan này, giã ra, vắt lấy nước cho uống, có khi lại cứu được. Nghe thì như chuyện cổ tích, nhưng đó là kinh nghiệm bao đời của họ rồi. Cái Dây Gan mà tôi dùng trong trà, phải là loại dây già, mọc trên núi đá, chặt ra nhựa nó đỏ au như máu, chứ không phải mấy cái dây non, dây trồng ở đồng bằng đâu. Tìm được đúng loại đó cũng không phải dễ, có khi phải vào rừng sâu mấy ngày đường.

Rồi đến Đùm Đũm. Cái tên nghe nó cục mịch, dân dã thế thôi, nhưng mà cũng là một vị thuốc hay cho gan. Còn nhớ có dạo nhà thơ Trần Đăng Khoa kể chuyện gặp Đại tá Dương Tự Trọng trong tù, được anh ấy kể lại chuyện có ông tiên hiện về mách cho cây thuốc chữa bệnh gan, chính là cây Đùm Đũm này. Chuyện thực hư thế nào thì tôi không dám lạm bàn, nhưng người Dao, người Sán Dìu họ dùng cây này để giải độc gan, chữa vàng da, mệt mỏi từ lâu lắm rồi. Nó không phải thần dược chữa bách bệnh như người ta đồn thổi, nhưng tác dụng hỗ trợ gan, giúp ăn ngon, ngủ tốt là có thật. Tìm Đùm Đũm thì không quá khó, nhưng phải chọn được những cây mọc ở vùng rừng sạch, không gần nguồn nước ô nhiễm.

Hay như Dứa Rừng. Nhiều anh em hay nhầm với quả dứa dại mọc bờ bụi. Không phải đâu nhé. Dứa Rừng nó khác. Quả nó nhỏ hơn, gai góc hơn, nhưng dược tính thì lại mạnh hơn nhiều. Dân gian mình hay dùng Dứa Dại để chữa sỏi thận. Nhưng người Dao Thanh Y ở vùng Yên Tử, hay người Trung Quốc, họ lại chuộng dùng Dứa Rừng để chữa các bệnh về gan, nhất là xơ gan, viêm gan. Còn nhớ câu chuyện của bà Nguyễn Thị Vui ở Đông Triều, có con rể bị xơ gan cổ trướng, bệnh viện trả về, ấy thế mà bà ấy kiên trì lấy Dứa Rừng sắc nước cho uống, mà con rể bà ấy lại sống khỏe mạnh trở lại. Đó không phải là phép màu, mà là giá trị của cây thuốc nam đấy anh em. Để có Dứa Rừng tốt, nhiều khi phải đặt bà con trên núi cao, họ đi tìm cả tuần mới được một gùi.

Vị Cựa Gà cũng thế, là một trong những vị chủ lực giúp giải độc gan, tăng cường dương khí cho cơ thể. Cái này mà kiếm được loại mọc trên núi đá thì tuyệt vời.

Nhưng có lẽ, cái vị làm nên “thương hiệu” cho trà Giải Độc, mà cũng làm tôi tốn nhiều công sức nhất để tìm nguồn chuẩn, chính là Giảo Cổ Lam Sapa. Anh em nghe nhiều về Giảo Cổ Lam rồi đúng không? Nào là Ngũ Diệp Sâm, nào là Cỏ Trường Sinh, Cỏ Thần Kỳ… Nghe thì oách thật đấy. Nhưng Giảo Cổ Lam nó có nhiều loại lắm. Cái loại 5 lá mọc ở vùng thấp, uống vào thấy nhàn nhạt, thì tác dụng nó cũng không ăn thua. Tôi phải tìm cho được cái loại 7 lá, thậm chí 9 lá, mọc trên những vách đá cheo leo ở độ cao trên 2000m của dãy Hoàng Liên Sơn. Cái giống này nó hiếm, lại khó hái. Nó phải sống ở cái điều kiện khắc nghiệt như thế, hấp thụ tinh túy của trời đất, thì dược tính nó mới cao. Vị nó thì đắng thôi rồi, đắng như mật gấu vậy. Nhưng chính cái vị đắng ấy nó mới chứa nhiều saponin quý, có loại chứa đến gần trăm loại saponin, nhiều hơn cả nhân sâm Triều Tiên ấy chứ. Người Nhật có những vùng người dân uống loại cỏ này mà sống thọ cả trăm tuổi, nên họ mới gọi là Cỏ Trường Sinh. Cái này mà không có kinh nghiệm, không có nguồn uy tín thì dễ mua phải hàng dỏm, hàng kém chất lượng lắm.

Để cân bằng vị đắng của Giảo Cổ Lam, tôi cho thêm một chút Cỏ Ngọt. Cỏ Ngọt không chỉ tạo vị ngọt tự nhiên, dễ uống, mà bản thân nó cũng là một vị thuốc tốt cho người tiểu đường, giúp thanh nhiệt.

Và để tăng thêm cái sự “bổ”, tôi có gia thêm một tỷ lệ nhỏ Tiết Trúc Sâm hoặc Lá Sâm Lai Châu. Mấy loại sâm này của Việt Nam mình thì quý khỏi phải bàn rồi. Hàm lượng saponin cũng thuộc dạng đỉnh. Tất nhiên, trong trà thì mình chỉ dùng một lượng nhỏ để hỗ trợ thôi, chứ không thể thay thế được việc dùng sâm nguyên chất để bồi bổ nặng được.

Đấy, sơ sơ mấy vị chính trong gói trà mà anh em uống là như vậy. Mỗi một vị là một câu chuyện, một hành trình. Tôi không dám nói là mình tài giỏi gì, nhưng cái tâm mình đặt vào đó thì là thật.

Từ “Trường Sinh Thang” đến “Trà Giải Độc” và những trăn trở

Có lẽ nhiều anh em dùng trà của tôi lâu năm còn nhớ, ngày xưa nó có tên là Trường Sinh Thang. Hồi đó tôi làm chung với chú Trần Ngọc Lâm. Cũng đăng ký thực phẩm chức năng, bao bì nhãn mác đàng hoàng. Nhưng khổ nỗi, làm theo kiểu “chính quy” như thế, chi phí nó đội lên ghê lắm. Nào là tiêu chuẩn nhà xưởng GMP, nào là kiểm nghiệm, nào là phân phối qua các kênh này kênh kia. Cuối cùng, giá đến tay anh em nó phải gấp năm, gấp mười lần giá trị thực của nguyên liệu. Tôi thấy nó không đúng với cái mong muốn ban đầu của mình là làm ra một sản phẩm tốt, giá cả phải chăng cho nhiều người được dùng.

Thế là tôi quyết định “ly khai”. Tôi làm ra cái Trà Giải Độc này, theo một cách “thô sơ” hơn, bình dân hơn. Không đăng ký nhãn mác cầu kỳ, không qua trung gian phân phối loằng ngoằng. Cứ trực tiếp từ tay mình đến tay anh em. Nhờ thế mà giá thành nó giảm đi rất nhiều. Có những đợt nguyên liệu rẻ, tôi bán còn không có lãi, thậm chí là bán giá gốc để giúp bà con tiêu thụ dược liệu, và để anh em được dùng trà tốt với giá không thể rẻ hơn.

Nhiều người bảo tôi “dại”, làm thế thì lấy đâu ra mà giàu. Nhưng tôi nghĩ, tiền bạc thì ai cũng cần, nhưng nó không phải là tất cả. Cái mình nhận được là sự tin yêu của anh em, là niềm vui khi thấy người khác khỏe mạnh hơn nhờ sản phẩm của mình. Với tôi, thế là đủ “giàu” rồi.

Tất nhiên, làm kiểu “cỏ” này cũng có cái khó của nó. Máy móc thì cũng toàn đồ “cổ lỗ sĩ”, có cái máy đóng túi lọc hơn chục năm tuổi, chạy cứ kẽo kà kẽo kẹt, thỉnh thoảng lại dỗi, lưỡi cắt lúc ngọt lúc không, nên có khi anh em nhận trà thấy vài gói nó còn dính vào nhau. Rồi nhân công cũng có hạn, có những đợt anh em đặt nhiều, vợ con, nhân viên phải thức đêm đóng gói, bụi trà bay mù mịt cả kho, hít vào ngọt đắng cả lỗ mũi. Vất vả thì có vất vả thật, nhưng nghĩ đến lúc gói trà đến tay anh em, được mọi người đón nhận, thì mọi mệt mỏi nó cũng tan biến.

Gần đây, tôi cũng đăng ký xưởng sản xuất theo tiêu chuẩn của Sở Y tế, đưa một số sản phẩm lên nền tảng bán hàng trực tuyến, đóng thuế cho nhà nước đàng hoàng. Sắp tới, trà Giải Độc có thể sẽ có một cái tên mới, bao bì mới, ví dụ như “Trà Thảo Mộc Fansipan” chẳng hạn, để nó chuyên nghiệp hơn, bài bản hơn. Nhưng dù tên gọi có thay đổi thế nào, thì cái “ruột” bên trong, cái chất lượng, cái tâm của người làm trà thì vẫn sẽ không thay đổi.

Trà Giải Độc – không phải thuốc tiên, nhưng là người bạn đồng hành của sức khỏe

Tôi phải nhắc lại với anh em một điều này, dù tôi có tâm huyết với sản phẩm của mình đến mấy: Trà Giải Độc không phải là thuốc tiên chữa bách bệnh. Nhất là với những căn bệnh hiểm nghèo như ung thư, anh em tuyệt đối không được tin vào những lời quảng cáo “thảo dược chữa khỏi ung thư” rồi bỏ bê phác đồ điều trị của bệnh viện. Tôi cực kỳ dị ứng với kiểu quảng cáo thất đức đó. Thảo dược, dù tốt đến mấy, cũng chỉ có vai trò hỗ trợ, phòng ngừa, hoặc cải thiện một số triệu chứng, nâng cao thể trạng chung mà thôi. Chữa bệnh là phải có bác sĩ, có y học hiện đại.

Vậy thì trà Giải Độc nó giúp được gì?

Như tôi đã nói ở trên, gan của chúng ta là một nhà máy thải độc. Nhưng trong cuộc sống hiện đại này, với bao nhiêu thực phẩm bẩn, không khí ô nhiễm, rượu bia, hóa chất… cái nhà máy ấy nó phải làm việc quá tải. Lâu dần nó sẽ yếu đi, chức năng suy giảm. Đó là lúc các loại bệnh tật nó bắt đầu tìm đến.

Trà Giải Độc, với các thành phần thảo dược đã được cha ông ta kiểm nghiệm qua nhiều thế hệ, nó giúp hỗ trợ cái gan của anh em hoạt động tốt hơn. Nó giúp thanh nhiệt, giải độc tố tích tụ trong cơ thể. Khi gan khỏe, thận khỏe, thì tự nhiên các cơ quan khác nó cũng hoạt động trơn tru hơn. Sức đề kháng của cơ thể được nâng lên.

Nhiều anh em uống trà một thời gian thấy ăn ngon miệng hơn, ngủ sâu giấc hơn. Đó là do khi gan được giải độc, hệ tiêu hóa nó cũng làm việc hiệu quả hơn. Rồi có những ông bạn hay phải tiếp khách, bia rượu nhiều, uống trà này vào thấy người đỡ mệt mỏi, sáng hôm sau tỉnh dậy đầu óc không bị nặng trịch. Đó là nhờ trà nó giúp gan chuyển hóa cồn tốt hơn.

Mấy chị em phụ nữ uống thì thấy da dẻ hồng hào, sáng sủa hơn, bớt mụn nhọt. Một số anh em bụng bia, mỡ nội tạng nhiều, uống kiên trì một thời gian cũng thấy bụng nó nhẹ nhõm, xẹp đi đáng kể. Đó là nhờ tác dụng tiêu mỡ, hỗ trợ chuyển hóa của một số thành phần trong trà như Giảo Cổ Lam.

Tuy nhiên, cũng phải nói rõ, không phải ai uống vào cũng thấy tác dụng ngay lập tức như nhau. Cơ địa mỗi người mỗi khác. Có người hợp thì thấy chuyển biến rõ rệt sau vài tuần. Có người thì cần thời gian lâu hơn. Và cũng có những trường hợp đặc biệt, như bản thân tôi đây, bị huyết áp hơi thấp, nên uống trà này vào nhiều khi thấy hơi chóng mặt. Những trường hợp như vậy thì phải giảm liều lượng, hoặc uống kèm với vài lát gừng cho nó ấm bụng, điều hòa lại.

Cái quan trọng nhất, là anh em phải coi nó như một thức uống hàng ngày, giống như mình uống trà mạn, uống nước lọc vậy. Dùng đều đặn, kiên trì, kết hợp với một lối sống lành mạnh, ăn uống điều độ, vận động thường xuyên, thì nó mới phát huy được hết tác dụng. Chứ đừng nghĩ uống vài gói trà là thành tiên, rồi lại rượu bia vô tội vạ, thức khuya dậy sớm, thì có uống bao nhiêu cũng không ăn thua.

Tự làm trà Giải Độc – có khó không?

Nhiều lần tôi chia sẻ công thức trà Giải Độc lên facebook, có cả tỷ lệ phần trăm từng vị. Một số anh em hỏi có tự làm ở nhà được không? Tôi xin trả lời là ĐƯỢC. Hoàn toàn được anh em ạ. Nếu anh em có thời gian, có nguồn dược liệu sạch, đảm bảo chất lượng, thì cứ theo công thức đó mà làm. Phơi khô, sao vàng hạ thổ (nếu cẩn thận), rồi nghiền bột đóng túi lọc, hoặc cứ để nguyên vậy mỗi lần dùng thì lấy ra sắc uống.

Công thức cơ bản mà tôi hay dùng (tỷ lệ có thể thay đổi chút ít tùy mùa, tùy nguồn nguyên liệu):

• Dây Gan: khoảng 20%
• Đùm Đũm: khoảng 20%
• Dứa Rừng: khoảng 20%
• Cựa Gà: khoảng 17-20%
• Giảo Cổ Lam Sapa (loại 7 lá trở lên): khoảng 17-20%
• Cỏ Ngọt: khoảng 3-5%
• Tiết Trúc Sâm (hoặc lá Sâm Lai Châu): khoảng 3% (nếu có)

Anh em cứ thử mà xem. Tự tay làm ra một ấm trà cho cả gia đình cùng thưởng thức, vừa đảm bảo an toàn, vừa ý nghĩa.

Nhưng nói đi cũng phải nói lại. Biết là hướng dẫn thế, nhưng tôi đoán chắc cũng chẳng mấy ông có đủ thời gian và sự kiên nhẫn để tự đi lùng từng thứ nguyên liệu, rồi phơi, rồi sao, rồi nghiền đâu. Cuộc sống hiện đại nó bận rộn, trăm công nghìn việc. Nhiều khi bỏ ra vài trăm ngàn mua lấy sự tiện lợi, mua lấy cái thời gian đó để làm việc khác, nó lại hóa ra rẻ.

Thế nên, tôi vẫn cứ cặm cụi làm. Anh em nào lười, hoặc không có điều kiện tự làm, thì cứ tin tưởng ở chỗ tôi. Tôi không dám hứa hẹn gì cao siêu, chỉ dám đảm bảo một điều: những gì tôi làm ra, là làm bằng cái tâm của một thằng trót nặng lòng với cây cỏ đất Việt, và bằng sự trân trọng đối với sức khỏe của anh em.

Lời cuối cho một ấm trà đậm tình

Viết một hồi cũng dài, ấm trà trên tay cũng đã nguội đi ít nhiều. Ngoài kia, cuộc sống vẫn cứ hối hả, bon chen. Nhưng mỗi khi được ngồi xuống đây, nhâm nhi chén trà do chính mình làm ra, đọc những phản hồi tích cực của anh em, tôi lại thấy cuộc đời này nó vẫn còn nhiều điều ý nghĩa lắm.

Trà Giải Độc, với tôi, nó không chỉ là một sản phẩm để bán, để kiếm lời. Nó là một phần câu chuyện của tôi, một phần đam mê, một phần trách nhiệm mà tôi muốn chia sẻ với cộng đồng. Nó là cầu nối giữa những vùng dược liệu quý của đất nước với những người đang cần một giải pháp an toàn, hiệu quả để bảo vệ sức khỏe.

Anh em nào đã dùng trà, thấy tốt, thấy hợp, thì cứ tiếp tục duy trì. Anh em nào chưa thử, còn đang băn khoăn, thì cứ mạnh dạn cho mình một cơ hội. Biết đâu, nó lại là người bạn đồng hành giúp anh em thấy cuộc sống này nó “nhẹ” hơn, “khỏe” hơn một chút thì sao?

Tôi vẫn ở đây, vẫn miệt mài với những chuyến đi rừng, với những mẻ trà mới. Chỉ mong sao, mỗi gói trà nhỏ bé này, khi đến tay anh em, sẽ mang theo cả cái tình, cái tâm của người làm ra nó. Và quan trọng hơn cả, nó sẽ góp một phần nhỏ bé vào việc giữ gìn và nâng cao sức khỏe cho cộng đồng người Việt mình.

Chúc anh em một ngày an lành, và nhớ, dù bận rộn đến mấy, cũng đừng quên dành thời gian chăm sóc cho lá gan, cho sức khỏe của chính mình. Bởi vì có sức khỏe, là có tất cả.